Harf devrimi ne yaptı?

+ Yorum Gönder
Kültür-Sanat ve Türkçe ve Türkçe Kullanımı Bölümünden Harf devrimi ne yaptı? ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. 1
    P®øƒєﻛﻛíøиαL
    Usta Üye
    Reklam

    Harf devrimi ne yaptı?

    Reklam



    Harf devrimi ne yaptı?

    Forum Alev
    Hrf anklaby nh yapty?
    A. M. C. Şnkvr
    ansanavgly hbrlşmdh şbhsyz avvla vcvdv aylh yaptgy mhtlf aşartlry astmal atmş, bvnv mtaakban çkrdgy sslrh br antzam vrhrk aşrtlrh mayyn ss kymtlry atfatmk surty aylh kvnvşmayı aycad aytmyşdr. çk avzvn br mddt tmaman şfahy avlan mdnyt bşr, balhassh zraatyn zhurndn svkrh artn br svrtdh sabt br zbt systmnn ahtyacny hsaytmgh başlamşdr. zbt aydlck şylr abtda zraat mhsvlaty, tcary kydlr v baz dyny akydhlrdn abartdy. balhash dyn admlry krvn avlydh ayny zmandh hytşnas avldklrndn syyarh vancamn mhrklrny hsb aylmak ayçvn fvkalaadh dkyk mşahdh kydlrna ahtyac gvstryvrlrdy. svmrdn, msrdn babldn bzlrh antkal aydn mfssl hyt dftrlry bv msaaynn mhsvlvdr. valhasl, mzkvr ahtyaclr nhaayt sabt br takym aşrtlrn kyl tblhtlry yahvd papirvs avzrynh gçrlrk zbt aydlmlrnh sbb avldv. aşth yazv bv svrtlh aycad aydlmş bvlnyvrdv. yazvnn aylk tmsylclry bvtn bazy fkryyatn kvl avlrk rsmndn abart aydy. msla çinch dag manasnh gln "şan" klmsy bvgvn $(1) şklndh yazvlr. amma bvnn aylk şkly şvylh br DDDslsl cbly rsmdn br aydhvgrm aydy.


    yazv tkaml atdykçh, afkary tmsyl aydn aydhavgramlrdn afkary dlh gtyrn klmatn mrkkb avldvgv sslry afadh aydn smbvllrn yaplmsy dvşvnvldv. bv smbvllr balhash sslylry bvl kvllnn cnub lsanlrndh, klmalrh asas şhsyyt vrn sssz hrvfatdn mrkkb aydy. fylıhkykh bv abrany v arb hrvfatndh bvylh avldvgv gby, msla avrhvn ktablryndky trk alfabsndh dh ksman bvyldr. abtday lsanlrdh alfabnn ssly hrvfaty mhtvy avlmmsy hrkngy br zvrlvk çykrmz, zyra klma hznsy mhdvd avldvgv gby, yazvly mtnlr dh mahdvd v bsytdr. anck klma v mfhum hznsy ankşaf aydrk byvdkch, sadhch ssszlrdn hrktlh hr klmay tvgry avlrk tlâffzamkany klmaz, avkunşlrdh krgşh pyda avlvr v alfabh hty vzyfsny yrnh gtyrmz. msla arb alfabsy bv dvrvmh çarh avlark hrklmyy gtyrmşdyr. fkt arb alfabsylh yzvlmş aksry mtnlrn hrkelnmdn tbh aydldgy malvmr. hty, gvya sadhce almaya mahsvs avlmk avzrh, bv alfabhaylh hyç nktalanmdn dhy yazvlmş mtnlr vardr. yany mzkvr yazlrdh msla "b"y "n"dn, yahud bvnlry "t"dn yahud "p"dn, "a"y "g"dn, yahud "s"y "ş"dn tfryk nammkvndr. bv sbblh pak çk şrkyatcy asky mtnlrdh krşvlştıklry br klmyy, agr bv klma halhazrdh kullnylmvyvr aysh avkvyammktadr.


    aylk dfa yvnan alfabsi (griddky lynhr b dnyln yazv) hm sssz v hm dh ssly hrufath ayrv ayrv smbvllr tahsys aytmk svrty aylh fnykellrdn tvars aytdygy alfabay tkaml aytdyrrk rasyvnl, kvlay avkvnr br alfabe tşkylnh mvfk avlmvştr. malvm avldvgv avzrh, latyn alfabsi yvnan alfabsndn nşt aytmşdr. gne hrksn bildigi gby, aylk dfa yvnan ahalysy ayçrsindh avkvr-yazr avlmk br amtyaz avlmktn çkmş, hr frdn amkany dahlnh gyrmşdr. yvkse atyna tyrany pyzystratvs myladn avvl 550 snsndh bv şhrdh br ktab pzary t?kylnh mvfk avlablr my aydy?


    9 avğsts 1928'dh atatvrkn sraybvrny ntky aylh hlkh aalan aytdygy hrf anklabnn ygane mksdy, alfabmzy v yazmh kablytmzy br tkaml bsmgvndn alvb br astnh çkarmkdy. bv svrtlh avkvmh çk kvlaylaşacagı gby, hlh yazmk askysnh nzran çvck avyncagy avlvyvrdy. askydn anck lysh ayary br mktby btran kşy htasz yazblrkn şymdy bv artk aylkmktbyn aylk snflrndh mmkvn avlvyrdy. hrf anklaby bzh bv svrtlh yaygyn blgv alm v blgy yayme hrrytny bhşaytdy. blgy çagnn ayçynh gyrrkn bvnn faydasny anlmmk mvmkn mv?


    yazıyı okuyamadınız mı??





  2. 2
    oneHope
    Usta Üye

    --->: Harf devrimi ne yaptı?

    Reklam



    blgy çagnn ayçynh gyrrkn bvnn faydasny anlmmk mvmkn mv?
    Mümkün değil. :)

    Bu yazıyı az çok anladım ve anladığım kadarıyla da konu harika. :)
    Ellerine sağlık Prens Abi bu yazıyı arşivime aldım. :):)







  3. 3
    fecr
    Özel Üye
    Alıntı Bulutlarin.Pr Nickli Üyeden Alıntı Mesajı göster
    Hrf anklaby nh yapty?

    yazıyı okuyamadınız mı??



    Siyah cümle dışındakileri okuyamadım !










  4. 4
    gökçe34
    Özel Üye
    yazıyı okuyamadınız mı??
    okuyamadım valla .. =))

  5. 5
    P®øƒєﻛﻛíøиαL
    Usta Üye
    bir de şimdi okumayı deneyin

    Arapça okunması zor bir dil o ifade edilmek istenmiştir

    HARF İNKILÂBI NE YAPTI?
    A. M. C. Şengör
    İnsanoğlu haberleşmede şüphesiz evvelâ vücudu ile yaptığı muhtelif işaretleri istimal etmiş (kullanmış), bunu müteakiben çıkardığı seslere bir intizam vererek işaretlere muayyen (belirli) ses kıymetleri atfetmek (vermek) sureti ile konuşmayı icad etmiştir. Çok uzun bir müddet tamamen şifahî (sözlü) olan medeniyyet-i beşer (insan uygarlığı), bilhassa ziraatın zuhurundan (ortaya çıkmasından) sonra artan bir surette sâbit (değişmez) bir zabıt (=kayıt) sisteminin ihtiyacını hissetmeğe başlamıştır. Zabt edilecek şeyler iptidâ (önce) ziraat mahsûlatı (ürünleri), ticaret kayıtları ve bazı dinî akîdelerden (inanç, dogma) ibaret idi. Bilhassa din adamları kurun-u ûlada (ilkçağda) aynı zamanda hey'etşinas (astronom) olduklarından seyyare (gezegen) ve encâmın (yıldızların) mahreklerini (yörüngelerini) hesabeylemek için fevkâlade dakik (hassas) müşahade (gözlem) kayıtlarına ihtiyaç gösteriyorlardı. Sümer'den, Mısır'dan Babil'den bizlere intikal eden mufassal (etraflı) hey'et (astronomi) defterleri bu mesainin (çalışmanın) mahsûlüdür (ürünüdür). Velhasıl, mezkûr (zikredilen) ihtiyaçlar nihayet sâbit bir takım işaretlerin kil tabletleri veya papirüs üzerine geçirilerek zabt edilmelerine sebeb oldu. İşte yazı bu suretle icad edilmiş bulunuyordu. Yazının ilk temsilcileri bütün bazı fikirlerin kül (bütün) olarak resminden ibaretti. Meselâ Çince dağ anlamına gelen "şan" kelimesi bugün i şeklinde yazılır. Ama bunun ilk şekli şöyle bir ??? silsile-i cebeli (dağ silsilesini) resmeden bir ideogram idi.


    Yazı tekâmül ettikçe (geliştikçe), efkârı (fikirleri) temsil eden ideogramlardan efkârı dile getiren kelimelerin mürekkeb olduğu (oluştuğu) sesleri ifâde eden sembollerin yapılması düşünüldü. Bu semboller bilhassa seslileri bol kullanan cenub (güney) lisanlarında, kelimelere esas şahsiyet veren sessiz hurufatdan (harflerden) mürekkep idi. Filhakika (gerçekten) bu İbranî ve Arap hurufatında böyle olduğu gibi, meselâ Orhun kitâbelerindeki Türk alfabesinde de kısmen böyledir. İptidaî (ilkel) lisanlarda alfabenin sesli hurufatı muhtevi olmaması (içermemesi) herhangi bir zorluk çıkarmaz, zira kelime haznesi mahdut (sınırlı) olduğu gibi, yazılı metinler de mahdut ve basittir. Ancak kelime ve mefhum haznesi inkişaf ederek (gelişerek) büyüdükçe, sadece sessizlerden hareketle her kelimeyi doğru olarak telâffuz imkânı kalmaz, okunuşlarda kargaşa peyda olur (görünür) ve alfabe hattâ vazifesini yerine getiremez. Meselâ Arap alfabesi bu duruma çâre olarak harekelemeyi 1 getirmiştir. Fakat Arap alfabesiyle yazılmış ekseri metinlerin harekelenmeden tab edildiği (basıldığı) mâlumdur (bilinmektedir). Hattâ, gûya sadece ulemaya (bilginlere) mahsus olmak üzere, bu alfabe ile hiç noktalanmadan dahî yazılmış metinler vardır. Yani mezkûr yazılarda meselâ b'yi n'den, veya bunları t'den yahud p'den, a'yı ğ'den, yahud s'yi ş'den tefrik (ayırmak) nâmümkündür (mümkün değildir). Bu sebeble pek çok şarkiyatçı (oriyantalist=doğubilimci) eski metinlerde karşılaştıkları bir kelimeyi, eğer bu kelime halihazırda (şimdi) kullanılmıyorsa okuyamamaktadır.



    İlk defa Yunan alfabesi (Girit'teki lineer b denilen yazı) hem sessiz ve hem de sesli hurufata ayrı ayrı semboller tahsis etmek sureti ile Fenikelilerden tevârüs ettiği (miras aldığı) alfabeyi tekâmül ettirerek rasyonal, kolay okunur bir alfabe teşkiline (oluşturulmasına) muvaffak olmuştur. Mâlum olduğu üzre, Latin alfabesi Yunan alfabesinden neş'et etmiştir (çıkmıştır). Gene herkesin bildiği gibi, ilk defa Yunan ahalisi içerisinde okur-yazar olmak bir imtiyaz (ayrıcalık) olmaktan çıkmış, her ferdin imkânı dahiline girmiştir. Yoksa Atina tiranı Pisistratos milâttan evvel 550 senesinde bu şehirde bir kitap pazarı teşkiline (kurulmasına) muvaffak olabilir mi idi?


    9 ağustos 1928'de Atatürk'ün Sarayburnu nutku ile halka ilân ettiği harf inkılâbının yegâne maksadı, alfabemizi ve yazma kabiliyetimizi bir tekâmül basamağından alıp bir üstüne çıkarmaktı. Bu suretle okuma çok kolaylaşacağı gibi, hele yazmak eskisine nazaran çocuk oyuncağı oluyordu. Eskiden ancak lise ayarı bir mektebi bitiren kişi hatasız yazabilirken şimdi bu artık ilkmektebin ilk sınıflarında mümkün oluyordu. Harf inkılâbı bize bu suretle yaygın bilgi alma ve bilgi yayma hürriyetini bahşetti. Bilgi çağının içine girerken bunun faydasını anlamamak mümkün mü?



    Bu yöntemle Osmanlıca'nın tüm güçlüklerini yansıtmak doğal olarak mümkün değildir. Bazı Osmanlı harfleri kelimenin başında, ortasında veya sonunda bulunduğuna göre değişik şekiller alır ve komşu harflere değişik şekillerde bağlanır. Noktalama, yazanın amacına ve yazının bulunacağı yayın ortamına göre değişik olabilir. Kullandığım transkripsiyonda (=çeviriyazıda), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı'nın 1946'da yayımladığı ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi tarafından hazırlanmış olan Türk İlmî Transkripsiyon Kılavuzu'nu basitleştirerek temel aldım (Millî Eğitim Basımevi, İstanbul, 36 ss.). Meselâ hem te, hem de harflerini t ile gösterdim. Benzer şekilde hem Arabî kefi hem de kafı k ile, zeli, zeyi ve z ile yazdım. He harfini hangi sesi temsil ediyor olursa olsun h ile belirttim.Lâmelifi l ve a ile yazdım. Seslilerde elifi heryerde a ile gösterdim ve dolayısıyla med, üstün veya esresiz yazılmış farzettim. Şeddeli harflerin hepsini gazete (ve ekseri okul kitabı, roman vs.) geleneğine uyarak tek harf olarak gösterdim. Ancak transkripsiyon işinin ne denli karmaşık olduğunu görmek isteyenlerin yukarıda bahsettiğim kitapçığa veya Nijat Özön'ün Büyük Dil Kılavuzu'nun "Çevriyazı" bölümüne (2) bakmalarını öneririm.

    Kullandığım dili kasten ve pek yapmacık bir şekilde eskittim. Bunun amacı yazının içinde günümüz okuyucusuna hemen tanıdık gelmeyecek pek çok kelimenin bulunmasını sağlamaktı. Bu kelimelerin okunmasında ortaya çıkacak güçlük okuyucuya Osmanlı harfleriyle imlânın sarp yokuşlarının ilk lezzetini tattıracaktır. Osmanlıca kelimelere nisbeten alışık yetmişin üzerindeki neslin de hemen okuyamayacağı ideogram, Pisistratos gibi birkaç kelimeyi de yazının içine bilhassa serpiştirdim. Hele özel isim olan Pisistratos'u eğer okuyucu daha önce duymadıysa asla doğru olarak okuyamaz (3)

    Bu yazıyı eğitim ve görgü düzeyi değişik¯ancak Osmanlıca bilmeyen¯kırkbeş yaşın altında olan dostlar üzerinde denedim. Kendilerine metnin "Türkçe" olduğundan başka bir ipucu vermedim. Pek çoğu "bu ne biçim imlâ böyle?" diye isyan ettiler. Yalnız İngilizce bilenler, imlâyı değil de imlâ sistemini yadırgamadılar. "Eh, İngilizce de böyle, üniversiteye giden çocuk bile bilmediği bir kelimeyle karşılaştı mı onu adam gibi telâffuz edemez" dediler. Ben de onlara George Bernard Shaw'un 1913 yılında Pygmalion piyesinin önsözüne yazdığı yakınmalarını hatırlattım: "İngilizlerin lisanlarına hiç saygıları yoktur ve onun nasıl konuşulacağını çocuklarına öğretmezler. Dillerini yazamazlar, zira içinde sadece sessizlerin - onların da hepsi değil - belirli bir ses değeri olan eski ve yabancı bir alfabeden başka kullanabilecekleri bir araçları yoktur. Bu yüzden hiç kimse dilin nasıl seslendirilmesi gerektiğini sırf okumak yoluyla kendisine öğretemez. Dolayısıyla, herhangi bir İngiliz bir diğerinin nefretini üzerine çekmeden ağzını açamaz."(4)


    Benim yazıdaki yanlışlarıma ve Osmanlıca cehaletime gülerek, "adam gibi bilsen bunlar olmazdı" diyecekler çıkacaktır. Ancak "adam gibi bilebilmek" için ne kadar zaman ve emek yatırımı yapmalıyım? Bir işin kolayı varken, sırf gösteriş için zoruna kaçmanın ne gibi bir mantığı olabilir? Bugün ilköğretimin birinci sınıfını bitiren çocuklarımız ellerine verilen metinleri bülbül gibi okuyabilirken, bir üniversite hocasının, hattâ Arabist bir filoloğun daha önce duymadığı bir kelimeyi okuyamadığı bir yazı sisteminin neresi savunulabilir? Muhakkak hem Arapça'da hem İngilizce'de insanlığın göğsünü kabartan uygarlık anıtları dikilmiştir. Ama bunlar ne bizlerin Arap kökenli Osmanlı alfabesinden ne de Bernard Shaw'ın Lâtin kökenli İngiliz alfabesinden şikâyetçi olmasına engeldir. Yazı bir şifre değil, bil'akis açık haberleşme aracıdır - veya öyle olmalıdır. Yazı, aynen kodladığı dil gibi, herkesin ortak malı ise görevini yerine getirebilir. Bu nedenle mümkün olabildiği kadar basit olmalıdır. Daha da önemlisi, bir yazı sistemi temsil ettiği dili olabildiğince yanlışsız kodlayabilmelidir. Kodlama sistemi eksik olduğu için dili dile getiremeyen bir yazı sistemi tamire ve geliştirilmeğe muhtaç bir yazı sistemidir. 8 Ağustos 1928 Harf Devrimi ile elde ettiğimiz, Lâtin harflerine ve Yunan sesliler sistemine dayalı yeni Türk alfabesi daha ilkel olan ve a dışında sesli harf içermeyen Kenân sistemindeki (5) Arap harflerini kullanan Osmanlı alfabesinden (6) hem daha basittir hem de sesleri dile getirmede çok daha az yanlışa neden olur, dolayısıyla daha gelişmiş bir sistemi temsil eder.

  6. 6
    oneHope
    Usta Üye
    Yazının normal halini okudum,anlayamadığım kelimeleri de okuyunca gerçekten nefisti çok hoşuma gitti ve bunu da kaybettim. :)

    Tekrar ellerine sağlık Prens Abi... =)

+ Yorum Gönder
bvgvn anladim
5 üzerinden 5.00 | Toplam : 1 kişi