İBN HAVKAL (IV./X.yüzyıl) Şûretü'l-arz adlı eseriyle tanınan İslâm coğrafyacısı

+ Yorum Gönder
İslami Konular ve Sahabeler ve Alimler Bölümünden İBN HAVKAL (IV./X.yüzyıl) Şûretü'l-arz adlı eseriyle tanınan İslâm coğrafyacısı ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. 1
    mumsema
    Özel Üye
    Reklam

    İBN HAVKAL (IV./X.yüzyıl) Şûretü'l-arz adlı eseriyle tanınan İslâm coğrafyacısı

    Reklam



    İBN HAVKAL (IV./X.yüzyıl) Şûretü'l-arz adlı eseriyle tanınan İslâm coğrafyacısı

    Forum Alev
    İBN HAVKAL (IV./X.yüzyıl)
    Şûretü'l-arz adlı eseriyle tanınan İslâm coğrafyacısı.
    Ebü'l-Kâsım Muhammed b. Alî en-Nasîbî el-Bağdâdî. Doğum ve ölüm tarihleri kesin bilinmemektedir. 325’te (937) Bağdat’ta gördüğü bir olayı daha sonra anlatacak kadar hatırlaması ve 320’de (932) Medain'de şahit olduğu bir konuşmayı nakletmesi bu tarihten önce doğduğunu göstermektedir. Aslen Nusaybinlidir; çocukluğunu ve gençliğini Nusaybin, Musul ve Bağdat'ta geçirmiş, öğrenimini bu şehirlerde tamamlamıştır. Hayatı hakkındaki bilgiler Sûretü'l-arz (el-Mesâlik ve'l-memâlik) adlı eserinden elde edilmektedir. Gençliğinde Bağdat'ta ticaretle uğraşmış, bu arada çeşitli ülkelerden bahseden eserleri okuyup öğrendiklerini tüccar ve seyyahlardan dinlediği hâtıralarla zenginleştirmiştir. Sonunda topladığı bilgilerin birbirinden farklı olması dikkatini çekmiş, okuduklarını ve duyduklarını gördükleriyle düzeltmek ve bilgisini artırmak için ticaret kervanlarına katılarak İslâm ülkelerini dolaşmıştır. 331–367 (943–977) yılları arasında İslâm dünyasında seyahat edip çağdaşı Muhammed b. Ahmed el-Makdisî gibi daha çok bizzat tuttuğu seyahat notlarını esas alıp adı geçen eserini meydana getirmiştir. Bazı müellifler, kitabındaki ifadelerine dayanarak onun Fatımî taraftarı olduğunu söylerse de bu konuda kesin delil yoktur; nitekim koyu Sünnî Sâmânîler'i de övmektedir. Muhtemelen Bağdat'a hâkim olan Büveyhîler'in kötü idaresi onu Fatımîler için iyi ifadeler kullanmaya zorlamıştır.
    İbn Havkal, 7 Ramazan 331 (15 Mayıs 943) tarihinde Bağdat'tan hareket ederek önce Arap yarımadasının çeşitli bölgelerini, 336'dan 340'a (947–951) kadar Kuzey Afrika ve İspanya ile Büyük Sahrâ'nın güney kısımlarını, 344'te (955) Mısır, Doğu Anadolu ve Azerbaycan'ı, 350–358 (961–969) yılları arasında İran, Horasan ve Batı Türkistan'ı, 362'de de (973) Sicilya'yı dolaştı. 340 (951) yılına doğru Ebû Zeyd el-Belhî'nin öğrencilerinden coğrafyacı İbrahim b. Muhammed el-İstahrî ile tanıştı. İstahrî'nin isteği üzerine onun, hocası Ebû Zeyd el-Belhî'nin Suverü'l-ekâlîm adlı eserini esas alarak yazdığı Sûretü'l-arz adlı kitabındaki haritaları ve bilgileri tashih etti. İstahrî'nin eserini görmesi yazmayı düşündüğü coğrafya kitabı üzerinde etkili oldu. Her ne kadar çalışmasının kaynağı bu eser ise de İbn Hurdâzbih, Ceyhânîve Kudâme b. Ca'fer'in kitaplarından da faydalanmıştır.
    Sûretü'l-arz, Belhî'nin tarzında kaleme alınmış bir İslâm dünyası coğrafya kitabı olup kısa bir takdimi takip eden iki ana bölümden meydana gelir. Birinci bölümde, dünya haritası ve eserin telifinde takip edilen metotla ilgili bilgilerin verildiği bir girişten sonra sırasıyla Arap yarımadası, Basra körfezi ve çevresi. Kuzey Afrika, Endülüs, Sicilya, Mısır, Suriye, Akdeniz, el-Cezîre ve Irak anlatılır; ayrıca her bölgenin haritası verilir ve açıklaması yapılır. İkinci bölümde İslâm dünyasının doğu yarısı yani İran, Azerbaycan, Sind, Horasan, Sicistan, Hazar denizi ve çevresiyle Batı Türkistan ele alınır ve her bölge anlatılırken gayri müslim komşu ülkeler hakkında önemli bilgiler verilir; Türkler, Ruslar, Güney İtalya şehirleri, Nübye ve Sudan hakkında anlatılanlar bu husustaki en güzel örneklerdir. Ebû Zeyd el-Belhîve İstahrî'nin eserleri, "es-Sûretü'l-Me'mûniyye (es-Sûretü'l-Hindiyye)" denilen haritanın tashihi ve yeniden yapılmış şerhleriydi. İbn Havkal ise dolaştığı İslâm ülkeleri ve komşuları hakkında topladığı siyasî, idarî ve iktisadî coğrafyaya dair bilgileri seleflerinin eserleriyle karşılaştırarak ortaya gerçek ve müstakil bir çalışma koymuştur. Onun özellikle, bir bölge hakkında bilgi verdiği zamanki durumundan başka daha önceki siyasî durumuna ve geçirdiği değişikliklere de işaret etmesi dikkat çeker. İslâm coğrafyacılarının eserleri arasında, çeşitli bölgelerde üretilen ve ticaret yapılan mallara dair en çok ve en sağlam bilgileri veren onun eseridir ve bu konuda en güzel örneği Mâverâünnehir bölgesine ayırdığı bölüm teşkil eder.
    İbn Havkal'in kitabı uzun bir çalışmanın ürünü olup ikisi müellifin kendi hayatında olmak üzere üç kere telif edilmiştir. Günümüze kadar gelen nüshalardan anlaşıldığına göre bunların ilki, Seyfüddevle el-Hamdânî'ye (ö. 356/967) sunulmuş, Hamdânîler hakkında tenkitler ihtiva eden ikincisi ise 367 (977) yılında tamam­lanmıştır. 378'de (988) meydana getirildiği sanılan üçüncü telife müellifin ölümünden sonra bazı ilâveler yapıldığı anlaşılmaktadır. Eser ilk defa Michael Jan de Goeje tarafından Bibliotheca geographorum arabicorum serisinin II. cildi olarak yayımlanmıştır. Daha sonra Johannes Heindrik Kramers, başta Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'ndeki nüsha olmak üzere çeşitli yazmalarla de Goeje neşrini ve daha sonraki müelliflerin eserden yaptıkları iktibasları karşılaştırarak tenkitli neşrini yapmıştır. Kramers ayrıca eseri Fransızca'ya tercüme etmiş ve bu ter­cüme Gaston Wiet tarafından yeniden gözden geçirilerek yayımlanmıştır. Eser William Ouseley tarafından İngilizce’ye ve Ca'fer Şiar tarafından Farsça'ya (Tahran 1345) tercüme edilmiştir. Eserin Mâverâünnehir ve Türklerle ilgili kısımları Ramazan Şeşen tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir (İslâm Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, Ankara 1985, s. 162–173,207–246). İbn Havkal'in Sicilya hakkında ayrı bir kitap yazdığı bilinmekteyse de esere henüz rastlanmamıştır.
    (T.D.V.İslam Ans. 20/34-35)




  2. 2
    AYKIZ
    Bayan Üye

    Cevap: İBN HAVKAL (IV./X.yüzyıl) Şûretü'l-arz adlı eseriyle tanınan İslâm coğrafyacısı

    Reklam



    İBN HAVKAL (IV./X.yüzyıl); İbni Havkal, veya Nusaybinde doğmuş 943 - 969 yılları arası seyahat etmiş 10. yüzyılın ünlü İslam yazarı, coğrafyacı ve tarihçidir.







+ Yorum Gönder
5 üzerinden 5.00 | Toplam : 1 kişi